Ehlibeyt (a.s) Haber Ajansı ABNA - Ayetullah Sistani’nin fetva bürosuna gıybet hakkında ve onun hangi durumlarda caiz olabileceğine dair bir soru iletildi. İşte o soru ve cevabı:
SORU: Gıybet hangi durumlarda haramdır hangi durumlarda yapılabilir? Müslüman veya müslüman olmaması, kişi veya toplum, grup vb. olması arasında fark var mıdır?
Müminin gıybetini yapmak haram olup büyük günahlardan sayılmıştır. Gıybet bir müminin – insanlara gizli olan- kusurunun onun gıyabında anlatılmasıdır. Bunu yaparken ister onun değerini düşürmeyikastetsin ister kast etmesin; söz konusu kusur onun bedeninde, soyunda, ahlakında, amelinde, sözünde, dininde veya dünyasında olsun fark etmez. Eğer bu kusur insanlara gizli ise gıyabında anlatılması gıybettir. Aynı şekilde bu kusuru cümlelerle ifade etmekle onu açığa çıkaracak bir hareket arasında hiç fark yoktur. Gıybetin gerçekleşmesi için bir dinleyici olmalı ve konuşan kişi dinleyiciye söz konusu müminin kusurunu haber vermeyi veya haber yerine geçecek bir fiil sergilemeyi kastetmelidir. Aynı şekilde gıybeti edilen kişi belirlenmelidir. Yoksa mesela “bu şehir halkından biri çok korkaktır” demesi gıybet değildir. Veya “Zeyd’in çocuklarından biri çok korkaktır” demesi gıybet değildir. Elbette ikinci örnekte onlara kusur atfetmek ve küçük düşürmek sayılabileceği için haram olur, gıybetten dolayı değil. Gıybet eden kişi yaptığı işten pişmanlık duyup tövbe etmelidir. Eğer gıybetini ettiği kişiden helallik istemesi bir fesada yol açmayacaksa ondan helallik istemeli veya onun hakkında istiğfar etmelidir.
Gıybet bazı durumlarda caizdir. Onlardan bazıları şunlardır:
Açıkça günah işleyen kimsenin halka gizli olmayan günahını anlatmak caizdir.
Zalimin gıybeti caizdir. Zulme uğramış kişi zalimin zulmünü anlatabilir. Ancak ihtiyatı vacip gereği zalime galip gelmek maksadıyla bunu yapmalıdır, mutlak şekilde değil.
Meşveret esnasında bir müminin hayrını düşünmek için gıybet yapılabilir. Mesela evlenmek istediği kadının durumu hakkında bilgi edinmek isteyen bir mümine, ileride sıkıntılara düşmemesi için o kadın hakkındaki kusurlar anlatılabilir. Hatta ileride bir fesadın çıkacağına yakini varsa kendisine meşverete gelmemiş olsa bile gidip durumu ona anlatmalıdır.
Eğer bir müminin günaha düşmesini önlemenin gıybetini yapmaktan başka yolu olmazsa onun gıybeti yapılabilir.
Eğer gıybeti yapılan kişinin dine zarar vermesinden korkulursa dine zararı önlemek için onun gıybeti yapılabilir.
Mahkemede şahitlerin adalet durumunu bozmak için gıybeti yapılabilir.
Eğer gıybeti yapılan kişi bir zarara uğrayacaksa ve onu bu zarara düşmekten kurtarmanın yolu gıybetini yapmaya bağlı ise gıybeti yapılabilir.
Batıl sözleri çürütmek sahibinin yerilmesine yol açacaksa burada da gıybet caizdir.
Nehyi münkerin vacip olma koşulları dikkate alınarak gıybet konusunda bu fariza yerine getirilmelidir.
İhtiyatı müstehap olarak gıybeti dinleyen kişi gıybeti edilen kişiyi savunmalı ve onunla ilgili gıybeti reddetmelidir. Elbette buna mani bir durum söz konusu olmamalıdır.
